Hiếm có là trường hợp của cồn Nổi hay còn có tên gọi là cồn Bút. Đọc những dòng sử cũ thấy ghi, cồn Nổi xuất hiện ở sông Hương trước cảng Thanh Hà nên cuối thời Tây Sơn, cư dân buôn bán ở cảng Thanh Hà phải chuyển dần về phía chợ Dinh và Bao Vinh. Và rồi, nếu sự xuất hiện của cồn Bút là tác nhân địa lý trực tiếp đánh quỵ khu thương mại sầm uất bậc nhất bên cạnh trung tâm chính trị Phú Xuân thì Bao Vinh đón lấy cơ hội để hội tụ doanh nhân để trở thành khu thương mại lớn nhất của đất kinh kỳ vào thế kỷ 19. Nhớ lại mô tả của Thuyền trưởng D. Rhins vào năm 1876: “Khi thuyền đi qua trước mặt Thanh Hà mà không hề chú ý đến nó, đến khi đi qua cồn Nổi sông Hương, mới chú ý đến cảnh nhộn nhịp của Bao Vinh mà ông lầm tưởng là Mang Cá” (thời thịnh trị, trước khi bị tàn phá bởi biến cố 1885).
Sông Hương tự hào với “Hữu Bạch Hổ” và “Tả Thanh Long”, tạo nên thế phong thủy tuyệt vời cho kinh thành Huế. Bạch Hổ là cồn Dã Viên, còn Thanh Long là cồn Hến. Cả hai đều nổi tiếng và sự tồn tại của hai cồn lớn này như một mặc định cho Cố đô từ khi vùng đất này trở thành máu thịt của nước Việt. Nó khác với cồn Nổi hay cồn Bút, là hệ quả về sự biến động của dòng Hương kéo theo cả những biến đổi xã hội. Lịch sử mất đi một phố hội Thanh Hà và thay vào đó là Bao Vinh sau một thời kỳ phát triển cũng sớm tàn lụi.
Một góc cồn Bút. Ảnh: Hiền An
Cũng vì cái nhìn thật khác nhau nên đã có nhiều tên gọi về mô đất nhô lên giữa dòng Hương nơi miệt Hương Vinh. Sách xưa gọi nôm na là cồn Nổi, lại chú thích thêm cồn nổi Hương Vinh hay Thanh Hà. Nay về tận nơi, cứ nghe bà con bảo rằng cồn Lớn, cồn Nhỏ thân thương như cách gọi cu anh, cu em trong gia đình. Cồn Lớn chừng 22 ha, còn cồn Nhỏ cũng khoảng 5 ha, cả hai có độ cao từ 1,5 đến 2 mét so với mặt nước sông. Cũng còn cách gọi phổ biến là cồn Bút hay Bút Sa. Người dân trong vùng tin rằng sự xuất hiện của cồn Nổi trên sông Hương này là một điềm báo về ra đời của người tài đỗ đạt cao trong vùng. Mà quả vậy, con người đó, sau này được xác định rõ là ông quan Phụ chính đại thần Trần Tiễn Thành dưới triều Nguyễn, người con của làng Minh Hương, ven dòng Hương Giang.
Mới đây về làng Thanh Tiên, từ phía bến nước, nơi nhà của họa sĩ Thân Văn Huy, ngước nhìn lên phía Thanh Hà – Bao Vinh, tôi bắt gặp sừng sững hình ảnh cồn đất nổi trên sông mang một vẻ đẹp bí huyền, như một điểm nhấn đầy ấn tượng. Cũng mới đây, tôi có dịp về Hương Vinh chèo đò ra cồn Lớn, cồn Nhỏ. Đến tận nơi, leo lên cồn nhìn bãi bồi xanh tốt, rồi hướng tầm mắt ra xung quanh mới cảm nhận hết vẻ đẹp hoang sơ và mộc mạc như còn lại trên dòng sông huyền thoại này. Thấp thoáng ven sông là những phố thị Thanh Hà, Bao Vinh xưa; là những làng cổ Lại Ân, Thanh Tiên, Thủy Tú… Không xa về phía hạ lưu là ngã ba Sình. Ngược dòng Hương Giang là kinh thành Huế, nơi ấy không xa. Một vị thế đắc địa cho sự phát triển du lịch.
Cả hàng trăm năm có mặt, cồn Lớn và cồn Nhỏ đã là máu thịt của huyền thoại sông Hương. Đất bãi bồi màu mỡ trở thành những bãi ngô, bãi rau ngút ngàn xanh rì. Và rồi, ngồi với những người dân Hương Vinh, nghe họ kể chuyện về đôi cồn lạ kỳ kia, tôi như đọc được nỗi lo, sợ một ngày nào đó cồn Lớn, cồn Nhỏ sẽ mất đi, cũng bất ngờ như khi nó xuất hiện. Lần này còn có lý do chính bởi con người với những hoạt động phản quy luật như việc khai thác ồ ạt cát sạn trên sông Hương, gây nên tình trạng sạt lở, cứ ngày càng dữ dằn hơn. Nghe chuyện để rồi nhớ lại câu ca xưa: “Bao Vinh cao bọc, hẵm bờ/ Ghe mành lui tới, mẹ nhờ duyên con”. Ngẫm nghĩ mới hay và thấm thía, thì ra đôi cồn lớn nhỏ ở Hương Vinh đã là cái duyên dành cho con sông Hương và cho Huế mình. Nó cần phải được giữ gìn và bảo lưu.
Theo Báo Thừa Thiên Huế
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét